- کد خبر: 872
- گروه خبری : کشاورزی
- تاریخ انتشار : 14 نوامبر 2026
انواع رقم کنجد در ایران کداماند؟ معرفی ارقام و راهنمای انتخاب بذر
انتخاب رقم مناسب یکی از تصمیمهای مهم پیش از کشت کنجد است. همه ارقام این گیاه عملکرد، طول دوره رشد، میزان روغن یا سازگاری یکسانی ندارند. رقمی که در مناطق گرم جنوب کشور نتیجه خوبی میدهد، لزوما برای منطقه ای با تابستان کوتاه یا شرایط آب و هوایی متفاوت مناسب نیست.
کشت و کال – در ایران طی سالهای مختلف ارقام متعددی از کنجد معرفی شدهاند. بعضی از آنها برای مناطق گرم و خشک مناسبتر هستند، برخی در مناطق شمالی کشور مورد توجه قرار گرفتهاند و گروهی نیز با هدف کاهش ریزش دانه و آسانتر شدن برداشت اصلاح شدهاند.
در این مطلب با تعدادی از ارقام شناخته شده کنجد در ایران، ویژگیهای آنها و معیارهای انتخاب بذر مناسب آشنا میشویم.

دانه های کنجد
مهمترین ارقام کنجد در ایران
در برنامههای اصلاحی و تحقیقات کشاورزی ایران، نام ارقام مختلفی مانند داراب، دشتستان، اولتان، یکتا، هلیل و ارقام جدیدتر مطرح شده است. البته باید توجه داشت که معرفی یک رقم به معنای مناسب بودن آن برای تمام مناطق کشور نیست.
۱. رقم داراب ۱
داراب ۱ از ارقام شناخته شده کنجد در ایران است که در مناطق گرم کشور مورد استفاده قرار گرفته است. نام این رقم در گزارشهای مربوط به کشت کنجد در استان فارس و مناطق جنوبی دیده میشود.
این رقم یکی از گزینههایی است که کشاورزان مناطق گرم میتوانند درباره سازگاری آن با شرایط منطقه خود از کارشناسان جهاد کشاورزی پرس وجو کنند.
۲. رقم داراب ۱۴
داراب ۱۴ از ارقام قدیمیتر معرفی شده در برنامه اصلاح کنجد ایران است و در برخی آزمایشهای مقایسهای به عنوان رقم شاهد مورد استفاده قرار گرفته است.
این رقم در پژوهشهای مربوط به تنش خشکی نیز بررسی شده، اما نباید صرفا بر اساس حضور آن در یک آزمایش، درباره برتری یا ضعف آن در همه مناطق نتیجهگیری کرد.
۳. رقم دشتستان ۲ و دشتستان ۵
ارقام دشتستان ۲ و دشتستان ۵ در میان ارقام مورد استفاده و معرفی شده برای مناطق جنوبی کشور قرار دارند. نام این ارقام در گزارشهای ترویجی مربوط به کشت کنجد در استان فارس و مناطق گرم دیده میشود.
برای انتخاب آنها باید به طول فصل رشد، زمان کاشت، وضعیت آب و خاک و توصیه کارشناسی منطقه توجه کرد.
۴. رقم اولتان
اولتان از ارقام شناخته شده کنجد در مناطق شمالی کشور، به ویژه منطقه مغان در استان اردبیل است.
این رقم در پژوهشهای اصلاحی و آزمایشهای مقایسهای کنجد نیز مورد استفاده قرار گرفته است. در برخی مطالعات، اولتان در کنار ارقام دیگری مانند یکتا، هلیل و یلو وایت بررسی شده است.
۵. رقم یکتا
یکتا یکی دیگر از ارقام مطرح کنجد در تحقیقات کشاورزی ایران است. در یک مطالعه مقایسهای، این رقم از نظر برخی صفات زراعی و عملکردی نتایج قابل توجهی نشان داده است.
با این حال، عملکرد گزارش شده در یک آزمایش را نمیتوان به همه زمینها و شرایط آب و هوایی تعمیم داد. نتیجه نهایی به منطقه، مدیریت مزرعه و شرایط فصل کشت وابسته است.
۶. رقم هلیل
هلیل با هدف کشت در مناطق گرم و خشک جنوب کشور معرفی شده است. در گزارش معرفی این رقم، تحمل نسبی به بیماری بوته میری و تنش خشکی از ویژگیهای مورد توجه آن عنوان شده است.
به همین دلیل، هلیل میتواند یکی از گزینههای قابل بررسی برای کشاورزان مناطق گرم و خشک باشد. با این حال، انتخاب نهایی باید بر اساس توصیه کارشناسان و نتایج منطقهای انجام شود.
۷. ارقام برکت، مهاجر، چمران و دزفول
در سالهای اخیر، اصلاح ارقام کنجد با هدف کاهش ریزش دانه هنگام رسیدگی اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
ارقام برکت، مهاجر، چمران و دزفول در پژوهشهای مرتبط با کنجد ناشکوفا معرفی و ارزیابی شدهاند. ویژگی مهم این گروه، تلاش برای جلوگیری از باز شدن کپسولها و ریزش دانه در زمان رسیدگی است.
این ویژگی میتواند برداشت محصول را آسانتر کند و بخشی از خسارت ناشی از ریزش دانه را کاهش دهد. البته پیش از خرید بذر باید از وضعیت ثبت، عرضه تجاری و توصیه کشت این ارقام در منطقه مورد نظر اطمینان حاصل کرد.
مقایسه کلی ارقام کنجد
| نام رقم | نکته قابل توجه | محدوده یا کاربرد مورد توجه |
|---|---|---|
| داراب ۱ | رقم شناخته شده در کشت مناطق گرم | مناطق جنوبی |
| داراب ۱۴ | رقم قدیمی و مورد استفاده در پژوهشها | مناطق گرم و آزمایشهای مقایسهای |
| دشتستان ۲ و ۵ | ارقام مطرح در کشت جنوب | مناطق گرم |
| اولتان | رقم شناخته شده در شمال غرب | مغان و مناطق شمالی |
| یکتا | دارای نتایج قابل توجه در برخی آزمایشها | نیازمند بررسی سازگاری منطقهای |
| هلیل | معرفی شده برای مناطق گرم و خشک | جنوب کشور |
| برکت، مهاجر، چمران و دزفول | اصلاح شده با هدف کاهش ریزش دانه | بررسی و توسعه کشت ارقام ناشکوفا |
این جدول یک راهنمای اولیه است، نه رتبهبندی قطعی ارقام از نظر عملکرد یا سودآوری.
کدام رقم کنجد برای منطقه ما بهتر است؟
برای انتخاب رقم مناسب، بهتر است به جای جستجوی یک نام مشخص به چند ویژگی مهم توجه کنید.
۱. طول دوره رشد
اگر منطقه شما تابستان کوتاهتری دارد، رقمی که زودتر به گلدهی و رسیدگی برسد میتواند انتخاب مناسبتری باشد. طول دوره رشد باید با زمان کاشت و شرایط آب و هوایی منطقه هماهنگ باشد.
۲. مقاومت به خشکی
کنجد در مقایسه با بسیاری از محصولات زراعی گیاهی کم آب بر محسوب میشود، اما این موضوع به معنای بی نیازی آن از آب نیست. در مناطق دارای محدودیت آبی، باید رقمی انتخاب شود که عملکرد آن در شرایط کم آبی در آزمایشهای منطقهای قابل قبول بوده باشد.
۳. مقاومت به ریزش دانه
یکی از مشکلات مهم کشت کنجد، باز شدن کپسولها و ریزش دانه هنگام رسیدگی است. در ارقام ناشکوفا تلاش شده این مشکل کاهش پیدا کند. اگر برداشت مکانیزه یا تاخیر احتمالی در برداشت برای شما اهمیت دارد، این ویژگی را جدی بگیرید.
۴. میزان روغن دانه
درصد روغن برای کشاورزانی که محصول خود را به کارخانههای روغن کشی یا خریداران صنعتی میفروشند اهمیت دارد. با این حال، درصد روغن تنها معیار انتخاب نیست و عملکرد دانه در واحد سطح نیز باید در نظر گرفته شود.
۵. مقاومت به بیماریها
بیماریهایی مانند بوته میری و پژمردگی میتوانند به محصول خسارت وارد کنند. بهتر است سابقه بیماریهای مزرعه و مقاومت گزارش شده رقم مورد نظر را بررسی کنید.
آیا رقم پرمحصول کنجد در همه مناطق یکسان است؟
خیر. ممکن است یک رقم در منطقهای عملکرد بالایی داشته باشد، اما در منطقهای دیگر به دلیل تفاوت دما، طول فصل رشد، نوع خاک، میزان آب یا فشار بیماریها نتیجه متفاوتی به دست دهد.
برای نمونه، در یک پژوهش انجام شده در دره شهر، شش رقم کنجد شامل اولتان، داراب ۱، رقم بومی، یلو وایت، هلیل و رقم آمریکایی از نظر واکنش به تنش خشکی بررسی شدند. نتایج نشان داد واکنش ارقام به شرایط کم آبی یکسان نیست.
بنابراین نمیتوان صرفا با دیدن نام یک رقم در فهرست ارقام پربازده، آن را برای هر منطقه انتخاب کرد. آزمایشهای سازگاری منطقهای و توصیه کارشناسان محلی اهمیت زیادی دارند.
هنگام خرید بذر کنجد به چه نکاتی توجه کنیم؟
پیش از خرید بذر، این موارد را بررسی کنید:
-
بذر دارای نام رقم و مشخصات تولیدکننده باشد.
-
از مراکز معتبر و فروشندگان مجاز تهیه شود.
-
بذر خالص و عاری از مخلوط بذر علفهای هرز و سایر محصولات باشد.
-
درصد جوانه زنی آن مشخص باشد.
-
رقم انتخابی با شرایط اقلیمی منطقه سازگار باشد.
-
درباره زمان کاشت و میزان بذر مصرفی از کارشناسان منطقه راهنمایی بگیرید.
اگر بذر از محصول برداشت شده سال قبل تهیه میشود، بهتر است پیش از کشت، آزمایش ساده جوانه زنی انجام شود. ظاهر سالم دانه به تنهایی تضمین کننده قدرت جوانه زنی آن نیست.
بیشتر بدانید:
جمع بندی
در ایران ارقام مختلفی از کنجد مانند داراب ۱، داراب ۱۴، دشتستان ۲، دشتستان ۵، اولتان، یکتا و هلیل معرفی یا مورد استفاده قرار گرفتهاند. همچنین ارقام جدیدتری مانند برکت، مهاجر، چمران و دزفول با هدف کاهش ریزش دانه مورد توجه قرار گرفتهاند.
بهترین رقم برای هر کشاورز، رقمی است که با آب و هوای منطقه، طول فصل رشد، شرایط خاک، شیوه برداشت و بازار فروش سازگاری داشته باشد. بنابراین پیش از خرید بذر، توصیههای جهاد کشاورزی منطقه و نتایج مزارع الگویی همان محدوده را بررسی کنید.
سوالات متداول
بهترین رقم کنجد برای مناطق گرم ایران کدام است؟
ارقام داراب، دشتستان و هلیل از گزینههای مطرح برای بررسی در مناطق گرم هستند. انتخاب نهایی باید بر اساس شرایط محلی و توصیه کارشناسی انجام شود.
رقم اولتان کنجد برای کدام مناطق مناسب است؟
اولتان از ارقام شناخته شده در مناطق شمالی کشور، به ویژه مغان، است. برای کشت در مناطق دیگر باید سازگاری آن بررسی شود.
رقم هلیل چه ویژگی مهمی دارد؟
هلیل برای مناطق گرم و خشک جنوب کشور معرفی شده و تحمل نسبی به بیماری بوته میری و تنش خشکی از ویژگیهای گزارش شده آن است.
ارقام ناشکوفای کنجد چه مزیتی دارند؟
این ارقام با هدف کاهش باز شدن کپسولها و ریزش دانه در زمان رسیدگی اصلاح شدهاند و میتوانند به کاهش ضایعات برداشت کمک کنند.
آیا میتوان بذر کنجد را از محصول سال قبل تهیه کرد؟
امکان آن وجود دارد، اما باید خلوص، سلامت و قدرت جوانه زنی بذر بررسی شود. همچنین باید اطمینان داشت که محصول برداشت شده متعلق به رقم مورد نظر است.




[…] انواع رقم کنجد در ایران کداماند؟ معرفی ارقام و راهنما… […]